Forum Zero - Türkiyenin En İyi Online Oyun Forumu

   


Go Back   Forum Zero - Türkiyenin En İyi Online Oyun Forumu > Eğitim Dünyası > Lise Ansiklopedisi > Türk Edebiyatı


Divan Şiirinde Aynalar Ne Söyler?

Türk Edebiyatı


Cevapla
 
LinkBack Seçenekler Arama Stil
Alt 03 Kasım 2013   #1
MyHorsesYouToo
OConner - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üye Profil Bilgileri
Üyelik tarihi: 06 Temmuz 2012
Bulunduğu yer: İstanbul
Alter: 18
Mesajlar: 1.795
Konular: 1205
Rep Puanı: 30960
Rep Gücü: 1800
Rep Derecesi : OConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond reputeOConner has a reputation beyond repute
Aldığı Teşekkürler: 28
Ettiği Teşekkürler: 23
OConner isimli Üyeye Skype üzeri Mesaj gönder
Standart Divan Şiirinde Aynalar Ne Söyler?

Bizler insan olarak önce görünüşe göre hüküm veririz. Ve bu hükmü bize verdiren herhangi bir hastalıkla asıl vazifesinden uzak kılınmamış “göz”ümüzdür. Nihayetinde görünüşe karşılık hakemlik ve hâkimlik işini ilk gören de “göz”ümüzdür. Bu nedenledir ki hakikat yolunun yolcusu gözüne itimat etmez. Gördüğü her şeyi bir işaret bir nişane nazarıyla yoklar.

İşte Divan şairleri de dünyaya şiir hakikati penceresinden baktıkları için nazmın içine günlük hayatın değersiz gibi görünen kimliklerini sokarak “hayattan kopuk bir edebiyat” diyenlerin yüzüne söylediklerini vurmuştur. Her nakış önemlidir aslında. Bu neden bir ayna olmasın?

Biz de bu yazımızda kendimizce bir “nişane” kıldığımız “ayna/ ayine”den bahsedeceğiz. Onun bir süs eşyası olmaktan ziyade yüklendiği anlamları özellikle Divan edebiyatında sorgulayacağız. Sınırlı sayıda beyitle olsa bile.

Evet ayna dediğimiz eşya bakıldığında dıştan göründüğü üzre bir süs malzemesidir. Onu en çok sevenler kimlerdir? Elbette güzellerdir. Daha doğrusu güzelliği âlemce tasdik edilmiş olanlardır.

“Marifet iltifata tabidir. İltifatsız ++++ zayidir.” kaidesince bir dağ başında yalnız yaşayan güzele “dünya güzeli” diyemeyiz.

Neden?
Çünkü güzelliği malum değildir. Ve o güzelin güzelliğine sadece bir şahit vardır. O da o güzelin aynası. Bu bir güzeli memnun etmez. Aynalar sadece mukabilindekini gösterir. Yani aynalar realisttir. Her zaman olmasa da. İltifat etmezler. Konuşmazlar. Bu yüzden bence aynanın değerini arttıran o güzele başkalarının yaptıkları iltifatlardır. Unuttuğumuz bir şey mi var acaba? Bunu düşüne durun. Ben eksik kalanı beyan edeyim.

Ayna nasıl olmalı? Elbette saf olmalı. Yüzeyi temiz olmalı. Aydınlık ve parlak olmayan ayna yalan konuşur. Asıl olanı gösteremez. Diğer yüzünün akislerini belli etmeye başlar. Bildiğimiz gibi aynanın iki yüzü vardır. Yani iki yüzlüdür. Ayna sık sık ele alınmaz temizlenmezse sahibine sadakatini kaybeder. Neticede onu eline alan kişi tahammül edilmez sonla karşılaşır. Paslanmış kirlenmiş tozlanmış bir ayna ele alınmaya ve cebe girmeye nail olamaz. Şair Nef’î bunu felek ve dünya ile ilişkilendirerek dile getirir.

Tûti-i mucize-gûyem ne desem laf değil
Çerh ile söyleşemem âyinesi saf değil

İşte ayna böyle olmalı dostlar. Ayna ile söyleşmek adına asıl aranılan vasıf onun “saf”lığında aranmalıdır.

Aynanın Vazifeleri Beyanındadır / Aynaların Gücü Adına...

Bilinen ilk vazifesini farkında olmadan yukarıda söylemişiz. Mukabilini gösterir. Güzellerin yanından ayırmaması gereken bir süs malzemesi olan ayna başka ne işe yarar dersiniz?

Efendim mesela top aynalardan konuşalım. Top ayna dediysek adına bakıp da aklınıza yanlış şeyler getirmeyesiniz ha! Bu türden aynalar eskiden dükkân sahiplerinin kameraları olarak görev yapardı. Dükkânın kapısına asılır ve bu sayede dışardan gelip geçenleri içerde oturup taburesinde şekerleme moduna postu sermeye çalışan patronu uyuklamaktan beri tutardı. Ne kadar güzel değil mi? Bu dönemler için içeride oturan dükkân sahibi “gözü aynada” olarak belki “aynasızlar” adına şükür temennisinde bulunuyordu. Kim bilir? Tam burada Necati’yi es geçmeyelim. Başımıza top ayna düşebilir.


Sen olasın deyü yer yer asılup âyineler
Gelene gidene eyler nazarı döne döne

Ahhh şâir kalbimizden vurdun bizi. Bu ne düşkünlük efendim. Hani o dükkânların önüne asılan aynalar yok mu? İşte onları aslî vazifesine bu yöne sürükleyen Necati’nin ruhu şâd olsun. Tabii efendim asılı olan top aynanın rüzgâr vurdukça dönmesi olağan bir şeydir. Ancak o dönüş sırasında sağdan soldan geçenlerin aynada görünmesindeki sebep acaba bu olmasın hayır şu olmasın tüh be o da değilmiş konumundaki aynanın hayıflanmalarıdır vesselam.
Biraz önceleri Nef’î’nin beytinde “Tûti-i mucize-gû” ibaresi geçmişti. Yani “mucizeler söyleyen papağan” İşte bu papağanlara konuşma öğretenler onun karşısına büyükçe bir ayna koyarlarmış. Kendi güzelliğini seyrekoyulsun diye mi? Elbette hayır. Bitti mi? Ne münasebet canım. Papağanı o güzelim boy aynası karşısında bırakıp üstüne pislemesini seyredecek değiliz tabii. O zaman buyursunlar efendim! Kime dedik bunları? Papağana kime olacak. Nasıl yani? Yanisi şöyle. Papağanın karşısına konulan o büyükçe aynanın arkasına geçen öğretici oradan konuşmaya başlarmış. Bir tür kandırmaca evet. Konuşanın ayna olduğunu zanneden papağan efendi ne yani bir ayna kadar da mı olamayacağız deyip aynayı taklide başlarmış. Papağanın Kemal Sunal filmlerindeki taklitçiliği işte buradan kaynaklanıyor.

Aynanın bir de “küllü nefsin zaikatü’l-mevt/ her nefis ölümü tadacaktır” ayetine yardımcı olan yönü var. Ecel meleğini görmekle müşerref olanın akıbetine şahit ilk kişi aynadır. Kişi kelimesiyle onu teşhis ettik. Çünkü Azrail’den sonra ölene en yakın yine aynadır. Ruhu cesedinden ayrılmışın ağzına ayna yakınlaştırılır. Neden? Eğer kişi hâlâ canını teslim etmemişse aynada buharlanma buğulanma olur. Eğer yoksa...

“İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciun.”

Söz dolandı döndü dükkân kapılarına asılı top aynalar gibi ve çıkmaza girdi. İş sihre büyücüye çıktı nihayet. Ne söylesem? Akıbetleri hiç de hayra müncer olamayacak olanların eline aynayı versem geri alabilir miyim acaba?
Hem de söke söke.

Nef’i sevgiliye dese de biz o ifadeyi sadece bu yazıya matuf olmak üzere sihir yapanlara tevcih edelim.

“Zinhâr eline âyine vermen o kâfirin”

Evet sakın ha! Sakın ola ki o kâfirin eline ayna vermeyin. Versek ne olur ki? Aman bilmez misiniz siz? Çünkü eline alırsa gayptan haber verecek. Hâlbuki gaybı/bilinmeyeni ancak Allah bilir.
Ancak beytin devamında bir narsisizm ortaya çıkıyor. Tabii bu sefer sevgili adına.

“Zirâ görünce sûretin bütperest olur”

O büyücü gibi olan güzel eline aldığı aynaya bakınca kendi güzelliğine kapılıp putperestler gibi putuna tapınmaya başlar. Yani kendi güzelliğine.

Ayna Beyitte Böyle Görünür

Âyîne-i kalbüm ele al itme şikeste
Ey sâde-ruh an ol demi kim şâne sunarlar

Fehim-i Kadim

"Ey temiz yanaklı sevgili tarak sundukları zamanı hatırla da kalbimin aynasını eline al ve onu kırma" Kırılırsa ne olur? Bunu hiç sormamış olun.

Âyîne-i ruhında değül zülf ile arak
Aks urdı anda dûd-ı dil-i pür-şirârumuz

Taşlıcalı Yahya

"Aynaya benzeyen yanağında görünen saç ve ter değil kıvılcım dolu gönlümüzün dumanının o aynadaki yansımasıdır." O ne güzel yanaktır öyle. Şair ruhuna rahmet!


Kondurdı gerd hattın âyîne-i murâda
Kufl urdı ıkd-i zülfün gencîne-i visâle

Fuzuli

"Ayva tüylerin murad aynasına toz kondurdu; saçının düğümü de kavuşma hazînesine kilit vurdu." Bu ne kilittir ki anahtarı sende kaldı ey sevgili. Aç kapıları da bitir şu sürgünü artık.

Dil-i uşşâka idüb halkaların âyîneler
Sidre tâvûsu gibi eyledi cevlân kâkül

Hayali Bey

"Saçının halkaları âşıkın gönlüne ayna olunca (ey) sevgili kâkülün Sidre tavusu gibi boy gösterdi."

Geldi bir Hindû gedâdur var elinde âyîne
Sen şehî ister k'ide cer kâkül-i müsgîn-i dost

Tâcîzâde Ca'fer Çelebi

Bu beyitte de sevgilinin kâkülünü elinde ayna ile cer’e para toplamaya çıkan bir Hintli dilenciye benzeten şâir Tâcîzâde Ca'fer Çelebi devrindeki aynaya para ile baktırma âdetine de işaret etmektedir. Ve dahi göründüğü üzre aynanın bir işlevi daha belirmiş oldu. Parayla aynaya baktırmak. Aklıma ne geldi bilseniz? Parayla hıyar soyup satan İlyas Salman. Keşke yanında bir ayna bulundursaymış.

Niye böyle dedim ki? Hiç efendim sadece devrine ayna tutmak için.

Şimdi Ayna Tutma Zamanı

Bitirirken mi tutulur ayna? Yaramazlık yapıp da komşu mahalle kızlarını rahatsız eden yaramaz yeniyetme genç delikanlılar gibi. Ancak bu bizimkisi o bildiğiniz cinsten değil olamayacak da zaten. Buna Divan edebiyatına ayna tutmak derler. Bir yüzyıl öncesinden. Asaf Halet Çelebi eliyle tabii.

Ayna
Aynadan bakan benim
Küçük gotamacık
Duvarlardan karşına çıkan
Aynalardan hayalini çalan
Mahabbet olup vücudunu saran
Küçük câriyen
Nigâr-i çîn
Nigâr-i çîn
Bin bir aynada oynar
Ayna ayna içindedir
Nigâr-i çîn
Nigâr-i çînin içinde
Ve zaman
Zamanın dışında
Uzat ellerini küçük gotamacık
Hayal hayal içinde
Dünya bir hayal dolabıdır
Aynalardan geçer
Küçük gotamacık
Çok sürmeden hayallerimiz
Aynaların arkasından geçer
Aynaya bakan benim
Hayal annemin oğlu
Bodhista gotama
Dünyada en güzel şey
Seni buldum
Artık hiç bir şey istemem
Küçük câriyem nigâr-i çîn
Uzat ellerini
Aynaların dışına çıkalım
Asaf Halet Çelebi

Evet galiba aynanın tasavvufî yönünü soracaktınız değil mi?
Bu yüzden en sona bu şiiri bıraktım cevap olacak nitelikte.
Dokuz tekbir yerine içinde dokuz ayna geçen bu şiiri. Başlık dışında.

Ayna kâinatta esma-yı ilahi’nin “Kayyum” adını simgeler. O isim bir an çekilse işte onun adı kıyamettir. Ve ayna olmasa bu da sevgilinin kıyametidir .



Üye Profil Bilgileri



KARAKARTAL!
OConner isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Alt 28 Mart 2014   #2
GulmezBeat23 - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üye Profil Bilgileri
Üyelik tarihi: 19 Aralık 2013
Bulunduğu yer: Elazığ
Alter: 22
Mesajlar: 351
Konular: 16
Rep Puanı: 2782
Rep Gücü: 355
Rep Derecesi : GulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond reputeGulmezBeat23 has a reputation beyond repute
Aldığı Teşekkürler: 5
Ettiği Teşekkürler: 25
Standart Cevap: Divan Şiirinde Aynalar Ne Söyler?

Teşekkürler.



Üye Profil Bilgileri
Yeni Geldim.
GulmezBeat23 isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Alt 21 Ocak 2016   #3
Avatar Yok
Üye Profil Bilgileri
Üyelik tarihi: 09 Ağustos 2014
Alter: 37
Mesajlar: 21
Konular: 1
Rep Puanı: 10
Rep Gücü: 24
Rep Derecesi : fexkomin is on a distinguished road
Aldığı Teşekkürler: 0
Ettiği Teşekkürler: 0
Standart Cevap: Divan Şiirinde Aynalar Ne Söyler?

Teşekkürler



fexkomin isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Alt 28 Temmuz 2016   #4
Avatar Yok
Üye Profil Bilgileri
Üyelik tarihi: 28 Temmuz 2016
Alter: 40
Mesajlar: 937
Konular: 1017
Rep Puanı: 10
Rep Gücü: 938
Rep Derecesi : maviperi is on a distinguished road
Aldığı Teşekkürler: 10
Ettiği Teşekkürler: 0
Standart Cevap: Divan Şiirinde Aynalar Ne Söyler?

teşekkürler saolasın



maviperi isimli Üye şuanda  online konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler Arama
Stil

Yetkileriniz

Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
Beşiktaş'ta divan toplanıyor OConner Beşiktaş 0 26 Ekim 2013 21:16
Körüstan'dan divan açıklaması OConner Diğer SüperLig Takımları 0 29 Temmuz 2013 21:23
Kutu Soğuması Olmayan Serverleri Söyler Misiniz ? AtomHuro Darkorbit Sorular,Sorunlar ve Üye Paylaşımları 12 20 Ocak 2013 21:19
Bjk divan başkanları SansarSalvo Beşiktaş 1 27 Aralık 2012 17:25
Eylül Ayı Divan Toplantısı Yapıldı Forum Zero Galatasaray 0 13 Eylül 2012 10:51

Tüm Zamanlar GMT +3 Olarak Ayarlanmış. Şuanki Zaman: 06:21.

Sistem Bilgileri Bilinmesi Gerekenler
Powered by vBulletin® Version 3.8.4
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
Search Engine Optimization by vBSEO 3.6.1
User Alert System provided by Advanced User Tagging v3.1.0 (Lite) - vBulletin Mods & Addons Copyright © 2017 DragonByte Technologies Ltd. Runs best on HiVelocity Hosting.
Lütfen Sorunlarınızı Buradan Bize Bildiriniz.

Sitedeki Tüm Paylaşımların Sorumlulukları Paylaşım Sahiplerine Aittir.
Soru Ve Sorunlarınız İçin Lütfen İletişim Bölümünü Kullanınız
Tema Tasarımı ForumZero.Net - Foxin


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 611 612 613 614 615 616 617 618 619 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 650 651 652 653 654 655 656 657 658 659 660 661 662 663 664 665 666 667 668 669 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 690 691 692 693 694 695 696 697 698 699 700 701 702 703 704 705 706 707 708 709 710 711 712 713 714 715 716 717 718 719 720 721 722 723