Forum Zero - Türkiyenin En İyi Online Oyun Forumu

   


Go Back   Forum Zero - Türkiyenin En İyi Online Oyun Forumu > Eğitim Dünyası > Lise Ansiklopedisi > Dil Anlatım


Sözcük Yapısı

Dil Anlatım


Cevapla
 
LinkBack Seçenekler Arama Stil
Alt 22 Ekim 2013   #1
VLXba - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üye Profil Bilgileri
Üyelik tarihi: 03 Mayıs 2013
Bulunduğu yer: Burdur[15]
Alter: 27
Mesajlar: 374
Konular: 166
Rep Puanı: 10
Rep Gücü: 379
Rep Derecesi : VLXba is on a distinguished road
Aldığı Teşekkürler: 9
Ettiği Teşekkürler: 6
Standart Sözcük Yapısı

Türkçede sözcüklerin yapısı incelendiğinde bazılarının yapım eki almadan (göz, gözler); bazılarının yapım eki alarak (gözlük, gözlem) kullanıldığını; bazılarının ise iki sözcüğün bir araya gelmesiyle (gözbebeği, gözalıcı) oluştuğunu görüyoruz. Buna göre, Türkçede sözcükler, yapı bakımından üçe ayrılır.
1) Basit Sözcük
2) Türemiş Sözcük
3) Birleşik Sözcük
Basit Sözcük

Hiçbir yapım eki almamış sözcüktür. Basit sözcükler çekim eki alabilir.
Çocuklar, küçük kediyi yolda bulmuşlar.
Bu cümlede bütün sözcükler yapıca basittir. Çünkü sözcüklerin hiçbiri yapım eki almamıştır. Cümlede ek alan sözcükler ise çekim eki almıştır. "Çocuk" sözcüğü çoğul eki (-lar), "kedi" sözcüğü belirtme durumu eki (-i), "yol" sözcüğü bulunma durumu eki (-da), "bul-" eylemi miş'li geçmiş zaman kipi eki (-muş) ve üçüncü çoğul kişi eki (-lar) almıştır.
Türemiş Sözcük

En az bir yapım eki almış sözcüktür. Türemiş sözcükler çekim eki de alabilir.
Yazılı anlatımınızı geliştirmelisiniz.
Bu cümlede bütün sözcükler türemiştir; çünkü her sözcük en az bir yapım eki almıştır.
yazılı
yaz-:fiil kökü
-ı:fiilden isim yapım eki
-lı:isimden isim yapım eki
anlatımınızı
anla-: fiil kökü
-t fiilden fiil yapım eki
-ım: fiilden isim eki
-(ı)nız: iyelik eki
geliştirmelisiniz
gel-: fiil kökü
-iş: fiilden fiil yapım eki
-tir: fiilden fiil yapım eki
-meli: gereklilik kipi eki
-siniz kişi eki
Uyarı: Bazı sözcüklerdeki yapım ekleri zor fark edilir, bu sözcüklere dikkat etmek gerekir.
ılık > ılı - k >fiilden isim yapım eki
ışık > ışı - k >fiilden isim yapım eki
açı > aç -ı >fiilden isim yapım eki
çarpı > çarp -ı >fiilden isim yapım eki
uyku > uy(u) - ku >fiilden isim yapım eki
yazım > yaz - (ı)m >fiilden isim yapım eki
oynuyor > oy(u)n - (a)u - yor > isimden fiil yapım eki
kanıyor > kan - (a) - ı - yor > isimden fiil yapım eki
içerliyor > içer(i) - (le)li - yor > isimden fiil yapım eki
çevrim > çevir - (i) m > fiilden isim yapım eki
devrildi > devir - (i)l - di > fiilden fiil yapım eki

Birleşik Sözcük

İki sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu yeni sözcüklerdir.

A) BİRLEŞİK İSİM

Aynı ya da farklı türdeki iki sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu sözcüklerdir.
Birleşik isimler şu şekillerde oluşur:
»İsim soylu sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur.
(isim + isim) : yeryüzü, kartopu, ayakkabı, keçiboynuzu...
» Sıfatların isim soylu sözcüklerle bir araya gelmesiyle oluşur.
(sıfat + isim): büyükanne, kırkayak, ilkbahar, Karagöz...

» İsim soylu sözcüklerle fiillerin bir araya gelmesiyle oluşur.
(isim + fiil): mirasyedi, imambayıldı, ayakbastı, gündöndü...
» Fiil soylu sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur.
(fiil + fiil): çekyat, uyurgezer, kapkaç, yapboz..
» isim soylu sözcüklerle fiilimsilerin bir araya gelmesiyle oluşur.
(isim + fiilimsi): ağaçkakan, oyunbozan, çöpçatan, kanncayiyen...
(fiilimsi + isim): akaryakıt, yanardağ, atardamar, bakarkör...

»Yansıma sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur.
(yansıma + yansıma): şakşak, çatapat, çıtçıt, gırgır...

B) BİRLEŞİK SIFAT

İki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan, [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...] görevinde kullanılan sözcüklerdir.

İki sözcüğün bir araya gelerek tek bir kavramı karşılamasıyla oluşan sıfatlara, "anlamca kaynaşmış birleşik sıfat" denir.
Roman, gerçekdışı olaylar üzerine kurulmuş.
Onu alçakgönüllü bir insan olarak tanıdım.
Kavuniçi gömleğimi sabah kardeşim giymiş.
Belediye başıboş köpekleri bu tesiste toplayacak.
Evin salonunda birçok resim asılıydı.
Kâğıtta anlayamadığım birtakım yazılar vardı.

Biçimsel olarak ayrı yazılmalarına karşın belli bir kurala bağlı olarak oluşan sıfatlara "kurallı birleşik sıfat" elenir. Bunlar aşağıdaki şekillerde oluşturulur:

» Sıfat ve takısız ad tamlamalarına "-lı, -li, -lık, -İlk, -sız, -siz" eki getirilerek birleşik sıfat (sıfat grubu) yapılır.
yeşil panjur - lu ev
geniş cadde - li şehirler
cam kapı - lı oda
deri eldiven - li adam
beş gün - lük yolculuk
yüz lira - lık telefon
beş para - sız insan

» Sıfat tamlamalarında sıfatla isim yer değiştirilip iyelik eki (-ı, -i, -sı, -si) getirilerek birleşik sıfat (sıfat grubu) yapılır.
yazı - sı güzel öğrenci (güzel yazı}
yol - u bozuk köy (bozuk yol)
su - yu soğuk pınarlar (soğuk su)
cam - ı kırık sınıf (kırık cam)
C) BİRLEŞİK FİİL

Birden fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. Birleşik [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...] oluşturulma biçimlerine göre üçe ayrılır:
1) Yardımcı Fiille Yapılan Birleşik Fiil
İsim soylu bir sözcüğün yardımcı bir fiille (olmak, etmek, eylemek, kılmak, buyurmak) bir araya gelerek oluşturduğu birleşik fiildir.
Günümüzde daha çok, "etmek" ve "olmak" yardımcı fiilleri kullanılmaktadır.
Yardım için teşekkür ederiz, (teşekkür + etmek)
Dedemizi ziyaret edeceğiz, (ziyaret + etmek)
Otobüs şoförünü şikâyet ettik, (şikâyet + etmek)
Bu çocuklar başarılı olacak, (başarılı + olmak)
Çocuk, ortalıktan yok oldu. (yok + olmak)
Bu ayrılık bize dert oldu. (dert + olmak)
Uyarı:Bazı yabancı asıllı sözcüklerle bu tür birleşik fiil yapıldığında ses düşmesi veya ses türemesi görülür. Bu birleşik fiiller bitişik yazılır.
sabır etmek > sabretmek (ses düşmesi)
devir etmek > devretmek (ses düşmesi)
kayıt olmak > kaydolmak (ses düşmesi)
hal etmek > halletmek (ses türemesi)
ret etmek > reddetmek (ses türemesi)
zan etmek > zannetmek (ses türemesi)
Uyarı: Bazı bileşik filler oluşturulurken hiçbir ses olayı meydana gelmez. Bu yüzden bu tür fiiler ayrı yazılır.
terk etmek
fark etmek
park etmek
sevk olunmak
ayırt etmek
Uyarı:Bazı durumlarda "olmak" ve "etmek" yardımcı fiil değil, asıl fiil olarak kullanılır.
Elindeki kitap bundan çok eder.
Elmalar daha olmadı.
Evin önünde bir kaza oldu.
2) Kurallı Birleşik Fiil
İki fiilin belli kurallarla bir araya gelmesiyle oluşur. Bu fiillerden birisi kalıplaşmış şekilde kullanılır. Kurallı bileşik fiiller oluşturulma biçimlerine göre dörde ayrılır:
a) Yeterlik Fiili (fiil + ebilmek): Cümleye bir işi yapabilme, bir işi yapmaya gücü yetme anlamı katar.
Ben bu ağaca kolayca tırmanabilirim.
Bütün evi boyamayı iki günde bitirebilirsin.
Uyarı:Yeterlik fiilinin olumsuzunda "ebilmek" kalıbının "-bil-" bölümü düşer.
görebilmek > görememek (görebilmemek değil)
Arkadaşım son soruyu çözebildi.
Arkadaşım son soruyu çözemedi.
Arkadaşım son soruyu çözmedi.
Bu cümlelerin birincisinde "çözebildi" eylemi yeterlik fiilinin olumlu kullanımıdır. İkinci cümledeki "çözemedi" fiili, yeterlik fiilinin olumsuz kullanımıdır. Üçüncü cümledeki "çözmedi" fiili ise "çözmek" fiilinin olumsuz kullanımıdır ve bileşik fiil değildir.
Uyarı:Yeterlik fiilinin bazı kullanımları, yeterlilik değil olasılık anlamı taşır. Olasılık anlamının olumsuz kullanımında da "bilmek" fiilinin düşmediği görülür.
Beklediğimiz yağmurlar haftaya yağabilir.
Beklediğimiz yağmurlar haftaya yağmayabilir.
b) Tezlik Eylemi (fiil + ivermek): Cümlede bildirilen fiilin acele, çabuk bir biçimde gerçekleştiğini ifade eder.
Kaşla göz arasında çocuk duvarı çizivermiş.
Ben bilet alırken otobüs gidiverdi.
Çocuk bizi görünce yanımıza koşuverdi.
Bu güzel şiiri sen okuyuver.
Uyarı: Tezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde de yazılabilir.
Düşüncelerini her yerde söylemeyiver.
Düşüncelerini her yerde söyleyiverme.
Sen de bu defa bizimle gelmeyiver.
Sen de bu defa bizimle geliverme.
c) Sürerlik Fiili (fiil + ekalmak, edurmak, egelmek): Cümlede bildirilen fiilin devamlı bir şekilde yapılmakta olduğunu ifade eder.
Bu festival, seksen yıldan beri yapılagelir.
O şimdi evde dinlenedursun.
Siz gidedurun, ben size yetişirim.
Cambazların yaptıkları karşısında şaşakaldık.
Çocuklar, geç yatınca öğleye kadar uyuyakalmışlar.
d) Yaklaşma Fiili (fiil + eyazmak): Cümlede bildirilen fiilin gerçekleşmeye yaklaştığını ama gerçekleşmediğini ifade eder. Yani cümleye "az kalsın", "neredeyse" anlamı katar.
O, birden karşımıza çıkınca korkudan öleyazdık.
Dengesini kaybeden çocuk pencereden düşeyazdı.

Uyarı: Yaklaşma fiili günümüz Türkçesinde sık kullanılmamaktadır.

3) Anlamca Kaynaşmış Bileşik Fiil (Deyimleşmiş Birleşik Fiiller)
Bir veya birden fazla ismin bir fiille bir araya gelmesiy oluşan bileşik fiildir. Bu bileşik fiillerde bulunan fiiller gerçek anlamından uzaklaşır, diğer sözcüklerle kaynaşarak yeni bir fiili karşılar.
Öğretmeninizin sözlerine biraz kulak verin.
Bu cümlede "vermek" fiili tek başına bir eylemi karşılamamat tadır. Yanındaki "kulak" sözcüğüyle birlikte anlamca kaynaşij "iyi anlamak için dinlemek" anlamında bir fiili karşılamaktadı Bu yüzden bu cümledeki fiil "kulak vermek" fiilidir.
Aşağıdaki cümlelerde koyu renkle belirtilmiş eylemler anlamca kaynaşmış bileşik fiildir.
Yaşlı kadın, komşusuna oğlu hakkında dert yanıyor.
Bize yardım edecek olan adam sözünde durdu.
Bu genç, iyi bir yazar olmayı kafasına koymuş.
Küçük çocuk, yeni arkadaşını hiç ağzından düşürmüyor.
Bir grup hayırsever bu fakir aileye el uzattı.
Uyarı: Bazı eylemler, anlamca kaynaşmış bileşik eylemlerle karıştırılabilir. Bunları birbirinden ayırmak için kullanıldıktan cümle dikkatlice okunmalıdır.
Bu gökdeleni görünler parmağını ısırıyor.
Küçük çocuk, parmağını ısırıyor.
Birinci cümlede "parmağını ısırmak" sözcükleri anlamca kaynaşarak "şaşakalmak, hayretler içinde kalmak" anlamı kazanmıştır. Yani bileşik bir eylemdir. İkinci cümlede ise "parmak" sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır. Eylem "ısırıyor" sözcüğüdür. Yani bu cümlede bileşik eylem yoktur.
Uyarı: Bazı anlamca kaynaşmış bileşik eylemler, bütün sözcükleri gerçek anlamdan uzaklaştığı için bitişik yazılır.
Meteoroloji, yarın fırtına çıkacağını öngörüyor.
Bu yağmurda yola çıkmaktan vazgeçtik.



Üye Profil Bilgileri
VLXba isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler Arama
Stil

Yetkileriniz

Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
Trabzonspor'un Alt Yapısı Parlıyor STaRZoN Spor Dünyası 0 01 Haziran 2013 18:38
Trabzonspor'un alt yapısı parmak ısırtıyor ALL STAR Spor Dünyası 0 01 Haziran 2013 14:18
AirRivals Takım Yapısı Kim kimdir? Görevleri nelerdir? werewolf AirRivals 0 27 Kasım 2012 14:42
Son Harften Sözcük Türet ! KRALfg Forum Çöplüğü 77 28 Ocak 2012 20:29

Tüm Zamanlar GMT +3 Olarak Ayarlanmış. Şuanki Zaman: 11:26.

Sistem Bilgileri Bilinmesi Gerekenler
Powered by vBulletin® Version 3.8.4
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
Search Engine Optimization by vBSEO 3.6.1
User Alert System provided by Advanced User Tagging v3.1.0 (Lite) - vBulletin Mods & Addons Copyright © 2017 DragonByte Technologies Ltd. Runs best on HiVelocity Hosting.
Lütfen Sorunlarınızı Buradan Bize Bildiriniz.

Sitedeki Tüm Paylaşımların Sorumlulukları Paylaşım Sahiplerine Aittir.
Soru Ve Sorunlarınız İçin Lütfen İletişim Bölümünü Kullanınız
Tema Tasarımı ForumZero.Net - Foxin


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 611 612 613 614 615 616 617 618 619 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 650 651 652 653 654 655 656 657 658 659 660 661 662 663 664 665 666 667 668 669 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 690 691 692 693 694 695 696 697 698 699 700 701 702 703 704 705 706 707 708 709 710 711 712 713 714 715 716 717 718 719 720 721 722 723 724 725 726 727 728 729 730 731 732 733 734 735 736